Vitamin khoáng chất là gì

Vitamin và khoáng chất là vi chất dinh dưỡng thiết yếu của cơ thể, chúng có nhiệm vụ tham gia vào nhiều hoạt động như cấu tạo tế bào, chuyển hóa cung cấp năng lượng cũng như tất cả các hoạt động sống của cơ thể. 

Khi cơ thể bị thiếu vitamin và khoáng chất, trẻ sẽ chậm lớn, mắc một số bệnh, chẳng hạn: thiếu vitamin A có thể gây bệnh ở mắt, nhiễm khuẩn đường hô hấp và đường tiêu hóa; thiếu vitamin B1 dễ bị phù, viêm các dây thần kinh, suy tim; thiếu vitamin C dễ gây chảy máu dưới da và niêm mạc, làm giảm sức đề kháng của cơ thể với bệnh tật, đặc biệt là các bệnh nhiễm khuẩn; thiếu vitamin K dễ bị xuất huyết, đặc biệt xuất huyết não, màng não; thiếu vitamin D và canxi sẽ bị còi xương; thiếu kẽm dễ mắc các bệnh ngoài da; thiếu fluor dễ mắc bệnh răng miệng, thiếu sắt dẫn đến thiếu máu,… Nhưng khi thừa Vitamin và khoáng chất sẽ gây tác dụng phụ không mong muốn. 

Trẻ em có nhu cầu Vitamin và khoáng chất khác với người lớn vì trẻ đang trong giai đoạn phát triển. Vì vậy, bổ sung Vitamin và khoáng chất như thế nào là hợp lý rất quan trọng đối với trẻ.

1. Những nguyên nhân nào dẫn đến thiếu vitamin và khoáng chất?

Do cung cấp thiếu:

  • Gặp ở các trẻ sống trong những gia đình kinh tế khó khăn, không đảm bảo đa dạng thực phẩm trong bữa ăn. Trẻ ăn chế độ ăn chay hoặc ăn thuần chay.
     
  • Do ăn phải gạo bị mốc, rau quả để bị héo hoặc bảo quản lạnh quá lâu. Do chế biến thức ăn không đúng: thức ăn chiên xào, nấu nhiều lần. Do các tục lệ ăn uống kiêng khem quá mức hoặc trẻ không được bú sữa mẹ...
     
  • Trẻ biếng ăn kéo dài

Do mắc một số bệnh lý:

Những trẻ bị suy dinh dưỡng, tiêu chảy kéo dài, rối loạn hấp thu, nhiễm giun sán, bệnh xơ nang, ung thư, các bệnh về gan, mật, những trẻ đã trải qua phẫu thuật dạ dày, ruột.


Các nguyên nhân khác:
 

Gặp ở những trẻ đẻ non, sinh đôi, các trẻ lớn quá nhanh do nhu cầu vitamin quá cao so với sự cung cấp của chúng ta hàng ngày.


2. Bổ sung vitamin và khoáng chất cho trẻ ở liều lượng như thế nào là phù hợp?

Các vitamin được khuyến cáo bổ sung sau sinh cho mọi trẻ

Vitamin K: Trong chương trình chăm sóc trẻ sơ sinh thiết yếu, tất cả trẻ sơ sinh, không phân biệt giới tính, màu da hoặc chủng tộc, đều có nguy cơ bị chảy máu do thiếu hụt vitamin K cao hơn cho đến khi chúng bắt đầu ăn thức ăn thông thường, thường là ở độ tuổi 4-6 tháng và khi vi khuẩn đường ruột bình thường bắt đầu tạo ra vitamin K. Vì vậy bé sinh ra đều được bổ sung vitamin K. Có 2 cách bổ sung: tiêm một mũi vitamin K1 hoặc K3 [hiệu quả của K1 và K3 như nhau]; hoặc cho bé mới sinh uống 3 lần vitamin K1: lần thứ nhất sau sinh, lần thứ hai lúc trẻ 7 ngày tuổi, lần thứ ba lúc trẻ 30 ngày tuổi.


Liều lượng: Trẻ trên 1500gr tiêm 1mg, trẻ dưới 1500gr tiêm 0.5 mg
Thường lựa chọn sử dụng hình thức tiêm vitamin K cho bé sau sinh bởi tính tiện lợi, hiệu quả và an toàn.


Vitamin D: Viện hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo như sau:

  • Nếu bạn đang cho con bú hãy cho bé uống vitamin D với hàm lượng 400 IU mỗi ngày - bắt đầu ngay sau khi sinh. Tiếp tục cho bé uống vitamin D cho đến khi bé cai sữa mẹ và bé tiếp tục uống được khoảng 1 lít sữa mỗi ngày với sữa công thức bổ sung vitamin D hoặc sau 12 tháng tuổi đã uống sữa bò nguyên chất thì dừng.
     
  • Nếu mỗi ngày bé ăn ít hơn khoảng 1 lít sữa công thức có tăng cường vitamin D, hãy cho bé uống 400 IU vitamin D dạng lỏng mỗi ngày - bắt đầu trong vài ngày đầu sau khi sinh. Tiếp tục cho bé uống vitamin D cho đến khi bé ăn được ít nhất khoảng 1 lít sữa mỗi ngày


Vitamin A: Nhằm phòng chống tình trạng thiếu Vitamin A ở trẻ dưới 5 tuổi, mỗi năm Bộ Y tế đều tổ chức 2 đợt uống vitamin A là ngày 1 – 2 tháng 6 và ngày 1 – 2 tháng 12 cho các trẻ dưới 6 tháng tuổi không được bú mẹ và trẻ dưới 5 tuổi có nguy cơ thiếu vitamin A. Việc uống Vitamin A cho trẻ được thực hiện tại Trạm Y tế phường/xã. Trong một số điều kiện nhất định, trường học cũng phối hợp với ngành y tế địa phương để tổ chức cho trẻ uống Vitamin A. Bạn cần lưu ý mỗi đợt chỉ uống 1 lần duy nhất. Vì vậy, cần báo cho nhân viên y tế biết nếu con bạn đã được cho uống rồi trong đợt chiến dịch.


Bảng nhu cầu một số vitamin và khoáng chất

  Nhu cầu vitamin và khoáng chất cho bé thay đổi tùy thuộc vào độ tuổi, giới tính, cân nặng, tốc độ tăng trưởng và mức độ vận động của bé nhiều hay ít.

Nhìn chung, trẻ có chế độ dinh dưỡng cân bằng, lành mạnh, đủ chất thì không cần bổ sung thêm vitamin. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo các bà mẹ không nên bổ sung vitamin và khoáng chất quá nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày cho trẻ lớn hơn 1 tuổi có chế độ dinh dưỡng cân bằng. Vì vậy, bạn hãy tích cực bổ sung các loại trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc, chất béo lành mạnh, sữa và các sản phẩm từ sữa vào bữa ăn chính và các bữa ăn phụ giúp bổ sung đủ các loại khoáng chất và vitamin cho bé.

  
Vậy bổ sung vitamin và khoáng chất cho bé khi nào?

  • Một số trường hợp trẻ có thể có khả năng thiếu hụt các vitamin và khoáng chất như:
     
  • Trẻ tuân thủ chế độ ăn chay hoặc thuần chay, những trẻ này có nguy cơ thiếu hụt calci, sắt, kẽm, vitamin B12 và D làm trẻ chậm phát triển hoặc có các tăng trưởng bất thường.
     
  • Trẻ có tình trạng bệnh lý ảnh hưởng đến sự hấp thụ chất dinh dưỡng, chẳng hạn như bệnh celiac, viêm ruột, hội chứng kém hấp thu, trẻ đã trải qua phẫu thuật tác động đến ruột hoặc dạ dày có thể gặp khó khăn trong việc hấp thụ một số vitamin và khoáng chất, đặc biệt là sắt, kẽm và vitamin D. Trẻ bị ung thư, xơ nang xơ nang gặp khó khăn trong việc hấp thụ chất béo và do đó, có thể không hấp thụ đầy đủ các vitamin tan trong chất béo A, D, E và K.
     
  • Trẻ kén ăn và lười ăn một lượng đa dạng các thực phẩm.
     

3. Những nguy hiểm nào dẫn đến bổ sung vitamin và khoáng chất quá liều?

 

  • Thừa Vitamin A có thể gây ngộ độc làm tăng áp lực nội sọ dẫn đến trẻ bị nôn nhiều, đau đầu, ảnh hưởng đến sự phát triển xương có thể làm trẻ chậm lớn, rối loạn thần kinh. 
     
  • Thừa Vitamin B6 có thể dẫn tới viêm đa dây thần kinh, giảm trí nhớ, giảm tiết prolactin.
     
  • Do không có hiện tượng tích lũy nên hầu như không gặp thừa Vitamin C, nhưng nếu dùng liều cao theo đường uống có thể gây viêm loét dạ dày tá tràng, tiêu chảy. Dùng đường tiêm với liều cao có thể gây tan máu, đặc biệt ở những người thiếu men G6PD.
     
  • Thừa Vitamin D có thể làm cho trẻ chán ăn, mệt mỏi, nôn, dày màng xương, có trường hợp có thể bị thiểu năng, kém trí tuệ. Có trường hợp bổ sung Vitamin D quá nhiều có thể gây suy thận và tử vong rất nhanh.
     
  • Thừa Vitamin K thường chỉ gặp khi dùng đường tiêm kéo dài có thể gây tan máu và vàng da.
     
  • Thừa canxi dẫn đến gây mệt mỏi, chán ăn, sỏi thận, tăng huyết áp...xương cốt hoá sớm có thể bị thấp chiều cao
  • Thừa sắt dẫn đến gan nhiễm sắt, tim nhiễm sắt dẫn đến suy tim- Thừa kẽm dẫn đến biếng ăn, nôn, rối loạn tiêu hoá…

4. Một số chú ý khi bổ sung Vitamin và khoáng chất cho bé ?

  • Chỉ bổ sung Vitamin và khoáng chất cho bé khi có chỉ định.
  • Nên cho trẻ dùng dạng lỏng như dung dịch uống vì vừa dễ uống vừa dễ hấp thu.
  • Sử dụng thuốc bổ sung vitamin không thay thế được thức ăn, mà vẫn phải ăn uống đầy đủ, cân bằng các nhóm thực phẩm.
  • Ngoài ra một số bậc phụ huynh có thói quen sử dụng tùy tiện các loại thuốc bổ cũng có thể vô tình làm cho trẻ bị thiếu Vitamin và các vi chất dinh dưỡng do tương tác thuốc. Sulfamid, Methotrexat... làm giảm hấp thụ các Vitamin nhóm B; Vitamin E liều cao làm cạn kiệt dự trữ Vitamin A;Vitamin C liều cao làm phá hủy Vitamin B12; thừa kẽm làm cản trở hấp thu sắt...
  • Một số vitamin thường chế biến dưới dạng kẹo dẻo, siro có mùi vị thơm ngon thu hút bé dễ dẫn đến bé tự ý dùng quá liều. Do đó nên để xa tầm tay bé, tư vấn chuyên gia trong trường hợp bé dùng quá liều. 

Tổng hợp
ThS. BSNT Lê Hữu Anh Hòa
Khoa Nhi- Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng

Skip to content

Như chúng ta đã biết, vitamin và khoáng chất là những thành phần không thể thiếu đối với các hoạt động sống của cơ thể, tham gia vào cấu tạo tế bào, chuyển hóa và cung cấp năng lượng cho cơ thể. So với các loại thực phẩm cơ thể nạp vào hàng ngày, thì lượng vitamin và chất khoáng cơ thể cần là rất nhỏ, do đó nó còn được gọi là các yếu tố vi lượng. Việc sử dụng vitamin và khoáng chất hiện nay khá phổ biến, tuy nhiên nếu lạm dụng vitamin và khoáng chất cũng sẽ gây ra những hệ quả đáng tiếc. Vì vậy việc hiểu đúng những nguyên tắc cơ bản trong việc bổ sung vitamin & khoáng chất sẽ góp phần tăng cường việc sử dụng có hiệu quả và phòng ngừa được các tai biến đáng tiếc do lạm dụng gây ra.

Vitamin là các hợp chất hữu cơ mà cơ thể chúng ta sử dụng, với số lượng rất nhỏ, cho nhiều quá trình trao đổi chất. Ngoại trừ vitamin D, các vitamin đều không thể được tổng hợp trong cơ thể và bổ sung từ thực phẩm. Do đó, chúng được coi là vi chất dinh dưỡng thiết yếu.

Khoáng chất là một nguyên tố vô cơ, tham gia vào cấu tạo tế bào, các hoạt động sống và đặc biệt quan trọng trong việc cân bằng các chất lỏng, duy trì sự phát triển của răng xương, cơ cũng như hỗ trợ cho chức năng của hệ thần kinh. Có nhiều khoáng chất, nhưng chỉ một số khoáng chất cần thiết cho sức khỏe con người như: canxi, natri, kali, photpho, magie, selen, kẽm, sắt, i-ốt, chrom ….

  • Do cung cấp thiếu: khi chất lượng hoặc khối lượng thực phẩm đưa vào cơ thể không bảo đảm như: gạo bị mốc, rau quả bị úa, héo hoặc do chế biến không đúng [ví dụ vitamin C bị nhiệt độ phá hủy; vitamin B1 bị chất kiềm phá hủy…], hoặc ăn uống mất cân đối, thiếu chất.
  • Do rối loạn hấp thu: trong một số bệnh lý như tiêu chảy kéo dài, nghiện rượu; bệnh lý dạ dày – tá tràng. Đặc biệt ở những người cao tuổi, do sự giảm chức năng của cơ quan tiêu hoá như giảm tiết dịch mật, dịch tụy, dịch dạ dày kết hợp với tình trạng giảm nhu động ruột, táo bón dẫn đến cản trở hấp thu các chất.
  • Do nhu cầu của cơ thể tăng: với phụ nữ có thai, cho con bú; thiếu niên tuổi dậy thì, người sau khi bị bệnh, người vận động nặng, căng thẳng…

Xử trí khi thiếu vi chất:

Trước hết phải xử trí các nguyên nhân dẫn đến thiếu vitamin như đã nêu trên. Thường sẽ ít có hiện tượng thiếu đơn độc một chất, vì vậy việc bổ sung vitamin dưới dạng hỗn hợp sẽ có hiệu quả hơn dùng các loại riêng biệt. Tỷ lệ phối hợp các vitamin và chất khoáng khác nhau trên từng loại sản phẩm của các hãng khác nhau. Do vậy khi lựa chọn phải căn cứ vào nguyên nhân gây thiếu để bổ sung cho phù hợp.

Hầu hết thừa vitamin và chất khoáng là do sự lạm dụng dưới dạng thuốc. Cần phải nhắc lại rằng, ở người khỏe mạnh, không có rối loạn tiêu hóa và hấp thu thức ăn; có chế độ ăn bình thường thì không nên dùng thêm vitamin cùng các chất khoáng dưới dạng thuốc. Nếu các đối tượng này thường xuyên uống vitamin, đặc biệt vitamin tan trong dầu [vitamin A, D] thì dễ gặp các rối loạn do thừa vitamin.

Hậu quả của thừa một số vitamin thường gặp:

  • Trẻ dưới 4 tuổi thừa vitamin A sẽ gây nên các triệu chứng ngộ độc mạn tính với các biểu hiện như ban đỏ, viêm da tróc vảy, viêm niêm mạc miệng hoặc đau các xương; thậm chí có thể gây tăng áp lực sọ não, co giật ở trẻ nhỏ. Đối với phụ nữ có thai, thừa vitamin A có thể gây quái thai.
  • Vitamin B [đặc biệt hỗn hợp viên vitamin 3B được dùng khá phổ biến] liều cao sẽ gây nên thừa vitamin B6 làm rối loạn thần kinh cảm giác; thừa vitamin B12 sẽ xuất hiện triệu chứng của thừa coban gây tăng sản tuyến giáp, tăng hồng cầu quá mức…
  • Vitamin C khi dùng thường xuyên ở liều cao sẽ dẫn đến các dấu hiệu ngộ độc như: tiêu chảy, loét đường tiêu hóa, sỏi thận; dạng tiêm tĩnh mạch có thể gây rối loạn đông máu, giảm sức bền của hồng cầu.

Thừa các yếu tố vi lượng: sẽ dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng hơn so với các vitamin. Thừa sắt sẽ dẫn đến ngộ độc sắt có thể dẫn tới tử vong. Thừa iốt [liều > 6mg/ngày] gây ức chế hoạt động của tuyến giáp, ở người mẹ mang thai sẽ dẫn đến thiểu năng giáp sơ sinh, trẻ sinh ra sẽ bị chứng đần độn.

Do đó, muốn tránh được các hậu quả do dùng không đúng vitamin và các chất khoáng, trước hết cần phải hiểu rõ một nguyên tắc: không dùng vitamin và khoáng chất khi không bị thiếu; không được coi vitamin và các khoáng chất là một loại “thuốc bổ dùng các nhiều càng tốt”. Lựa chọn những sản phẩm bổ sung vitamin và khoáng chất cân đối với liều lượng phù hợp được các cơ quan chức năng kiểm duyệt và cấp phép.

Thưc phẩm bảo vệ sức khỏe A-Z fizz, sản phẩm bổ sung 21 vitamin và khoáng chất thuộc thương hiệu Doppelherz – thương hiệu chiếm thị phần số 1 tại Đức – Sản phẩm hỗ trợ tăng cường sức khỏe, hỗ trợ nâng cao sức đề kháng, giảm tình trạng căng thẳng mệt mỏi. Phù hợp với những người vận động cường độ cao, người mệt mỏi suy nhược, người cao tuổi, phụ nữ có thai và cho con bú, trẻ thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển. Sản phẩm có vị cam và chanh dây thơm ngon, nhập khẩu từ Đức và được Cục ATTP cấp phép lưu hành tại Việt Nam

Video liên quan

Chủ Đề